ธัมม์


การจัดการศึกษาวิถีพุทธ

           การจัดการศึกษาวิถีพุทธ โรงเรียนสยามสามไตรได้ใช้หลักจากธรรมนิพนธ์ใน สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ หลายฉบับด้วยกัน ดังนี้


การศึกษาฉบับง่าย ธรรมนิพนธ์โดย สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตโต)     โหลดเอกสาร >> การศึกษาฉบับง่าย

. . . ถ้าคนจะมีชีวิตที่ดีก็ต้องพยายามเป็นอยู่ให้ดี คือต้องศึกษาจึงเป็นเรื่องตลอดชีวิต และตลอดเวลา ไม่ใช่ว่าจะมีต่อเมื่อเข้าโรงเรียน
. . . เมื่อเราพยายามเป็นอยู่หรือทำชีวิตให้ดี เราก็ต้องปฏิบัติต่อสถานการณ์ต่างๆ ให้ได้ผลดีที่สุด ใครที่สามารถปฏิบัติต่อประสบการณ์ หรือปฏิบัติต่อสิ่งที่เกี่ยวข้องได้ผลดีที่สุด ก็เจริญพัฒนาเรียกว่ามีการศึกษาที่ดี
. . . ฉะนั้น เมื่อพูดด้วยภาษาของพระพุทธศาสนา การศึกษาจึงเข้ามาอยู่ในชีวิตของคน เหมือนกับว่าเอาไตรสิกขามาฝึกคน หรือเอามาจัดเข้าในชีวิตของคน ให้เกิดเป็นวิถีชีวิตที่มีองค์ประกอบ ๘ ประการ ที่เรียกว่า “มรรคมีองค์แปด”
. . . สอนเด็กให้ได้ครบไตรสิกขา – ฉะนั้นในเวลาที่เราเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับสิ่งทั้งหลายนั้น จึงมีทั้งศีล สมาธิ ปัญญา ครบหมดคือ
      ๑) มีด้านพฤติกรรม ซึ่งถ้าจะพูดให้เต็มความหมายยังไม่รู้จะใช้ศัพท์อะไรดี เลยลองใช้คำหนึ่งไปพลางก่อนว่า “พฤติสัมพันธ์” ซึ่งไม่ใช่แค่พฤติกรรม แต่กว้างกว่านั้น ซึ่งจะต้องหาดูว่าใช้ศัพท์อะไรจึงจะดี ด้านนี้เรียกเป็นภาษาพระว่า “ศีล” คือสัมพันธ์กับโลกภายนอกทั้งหมด
      ๒) เบื้องหลังศีลก็มี “จิตใจ” คือมีสภาพจิตใจ ซึ่งมีเจตนา หรือเจตจำนงเป็นตัวนำที่จะกำหนดให้เราสัมพันธ์อย่างไร
      ๓) แล้วอีกด้านหนึ่งเหนือขึ้นไป เราจะสัมพันธ์ได้แค่ไหน อย่างไร ก็ต้องเป็นไปตาม “ปัญญา” เริ่มจากความคิดเห็น ความรู้ ความเข้าใจเท่าที่มีและยึดถือไว้
. . . พอกินอยู่เป็นก็คิดเป็นเอง – ในการศึกษานี้เราเริ่มที่ศีล และเริ่มง่ายๆ ที่การเป็นอยู่ในชีวิตประจำวัน เช่นการกินอาหาร การใช้สอยบริโภคสิ่งต่างๆ ตลอดจนเทคโนโลยีทุกอย่าง คือ ให้รู้จักถามตัวเองว่า ที่เราใช้มันนี้เพื่ออะไร? คุณค่าที่แท้ของมันอยู่ตรงไหน? ถ้าเด็กรู้จักหัดพิจารณา เขาก็เกิดการรู้จักคิดใช่ไหม? บางครั้งเราบอกกันว่าการศึกษาคือการคิดเป็น แต่ที่ว่าคิดเป็นนั้น บางทีก็นิ่งอั้นกันไป ไม่รู้จะไปคิดตรงไหน ที่จริงนั้นคิดเป็นก็เริ่มตรงนี้แหละ คือเริ่มที่การกินอยู่ในชีวิตประจำวันนี่แหละ พอเรากินอยู่เป็น มันก็คิดเป็นเอง ถ้าเราคิดไม่เป็น มันก็กินอยู่ไม่เป็น
. . . เพราะฉะนั้น ให้ชีวิตประจำวันเป็นแดนเริ่มเองเลย พระพุทธเจ้าก็ให้ปัญญามาอยู่ที่ศีลนั่นแหละ และปัญญากับจิตใจก็มาช่วยพัฒนาศีล ขึ้นไป มาฝึกกันตั้งแต่นี่เลย


การศึกษาเริ่มต้นที่คนกินเป็นอยู่เป็น ธรรมนิพนธ์โดยสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตโต)     โหลดเอกสาร >> การศึกษาเริ่มต้น

. . . ดูเป็น ฟังเป็น ฯลฯ
. . . ที่ว่าใช้ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ไม่ป็น ก็คือใช้ด้วยโมหะ ใช้ด้วยสักแต่ว่าความรู้สึก ดูก็ไม่เป็น ฟังก็ไม่เป็น ดูแล้วก็เกิดโทษเกิดปัญหาแก่ชีวิต ทำให้เกิดความลุ่มหลง เพลิดเพลินมัวเมา โลภะ โทสะ โมหะ ยิ่งเฟื่องฟู เช่น อยากดูทีวีก็ดูไม่เป็น ดูแล้วแทนที่จะได้ความรู้ กลับได้แต่ความลุ่มหลง ความเอะอะโวยวาย เสียสุขภาพกาย เสียงาน เสียการศึกษาเล่าเรียน
. . . ถ้าดูเป็น การศึกษาก็เริ่มต้น เพราะการศึกษาเริ่มต้นที่ ตา หู จมูก ลิ้น กายของเรา ถ้าจัดการเรื่องนี้ไม่ได้ก็แสดงว่าการศึกษาพลาด การศึกษาปัจจุบันนี้น่าจพลาด เพราะไม่ได้เอาใจใส่เรื่องนี้
. . . ความเป็นผู้เลี้ยงง่ายนี้ถือเป็นหลักสําคัญ ไม่เฉพาะพระเณรเท่านั้น เด็กๆ หรือลูกๆ ที่บ้าน อยู่กับพ่อแม่ก็ต้องนึกคิดอย่างนี้ เรายังไม่มีความ พร้อมที่จะหากินด้วยตนเอง คุณพ่อคุณแม่หาเงินทอง ตั้งใจเลี้ยงดูเราให้เจริญเติบโต ให้มีการศึกษา ท่านต้องเหน็ดเหนื่อย หนักทั้งกายและใจ เราจึงไม่ ควรรบกวนคุณพ่อคุณแม่ให้มากนัก ถ้าเข้าใจวัตถุประสงค์นี้แล้วใช้ปัญญาในการบริโภค ก็จะมีชีวิตที่พัฒนาจริง พร้อมทั้งเป็นผู้เลี้ยงง่าย และได้ชื่อว่าเป็น ผู้มีน้ำใจต่อคุณพ่อ คุณแม่ รักคุณพ่อคุณแม่จริง จะทำให้คุณพ่อคุณแม่ซาบซึ้งใจ และมีความสุขขึ้นเยอะเลย
. . . เป็นอันว่า ข้อปฏิบัติในการฝึกเบื้องต้นที่พระพุทธเจ้าทรงเน้น คือ
      ๑) อินทรียสังวร การสำรวมอินทรีย์ คือรู้จักใช้ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจให้เป็น เช่น ดูเป็น ฟังเป็น เป็นต้น
      ๒) โภชเนมัตตัญญุตา ความรู้จักประมาณในการบริโภค คือรู้จักกินพอดี โดยกินด้วยปัญญา พอได้ 2 ข้อนี้แล้ว ก็มีฐานที่พร้อมจะมา เชื่อมเข้ากับการปฏิบัติต่อไป ที่เรียกว่า
      ๓) ชาคริยานุโยค แปลว่า การหมั่นประกอบการตื่น โบราณแปลมาว่า การประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ หมายความว่า ไม่เห็น แก่หลับแก่นอน ใช้เวลาให้เป็นประโยชน์ เมื่อเราตื่นมีสติ เราก็มาคำนึงระลึกว่า อะไรที่เราควรจะทำ อะไรเป็นกิจในไตรสิกขา เป็นหน้าที่ของพระสงฆ์ แล้วเราก็ทำกิจหน้าที่นั้นๆ ด้วยสติที่มีความตื่นตัวอยู่เสมอ
. . . เพราะฉะนั้น เมื่อพระมีอินทรียสังวร และโภชเนมัตตัญญุตา เป็นฐานแล้ว การดำเนินชีวิตทั่วไปก็จะอยู่ในขอบเขตที่งามและพอดี เกื้อหนุนต่อการที่จะบำเพ็ญกิจสูงขึ้นไป


สยามสามไตร ธรรมนิพนธ์โดยสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตโต)     โหลดเอกสาร >> สยามสามไตร

. . . การศึกษามิใช่มีความหมายเพียงการเล่าท่องในห้องเรียนและมิใช่แค่การเล่นและกิจกรรมในโรงเรียน ทว่าห้องเรียนและทั้งโรงเรียน นั้นเป็นฐานปฏิบัติการ ซึ่งชีวิตนี้และทั้งโลกเป็นสถานศึกษาที่เด็กเรียนรู้ที่จะฝึกฝน พัฒนาทั้งอินทรีย์และพฤติกรรมในการสื่อสารสัมพันธ์กับ สิ่งแวดล้อม พัฒนาการอยู่ร่วมสังคม พัฒนาจิตใจ และพัฒนาปัญญา สามารถร่วมจัดสรรชุมชน ร่วมสร้างสังคมที่ดี มีความรู้เท่าทัน พร้อมที่จะแก้ปัญหาของอารยธรรม นำพาโลกไปในทางแห่งความเจริญที่เป็นสันติสุขแท้จริง


หลักชาวพุทธ ธรรมนิพนธ์โดยสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตโต)     โหลดเอกสาร >> หลักชาวพุทธ
ดูวีดีโอ>> หลักชาวพุทธ